NEA

---

Βυζαντινό Μουσείο Βέροιας: αρ. κατ. Ε64
Διαστάσεις: 88×50εκ.
Ύλη: Ξύλο, χρωστικές
Χρονολόγηση: περ.1330
Εργαστήριο: Θεσσαλονίκης (;)

Ο ‘Αγιος Βλάσιος εικονίζεται ημίσωμος και μετωπικός, σε βάθος σκούρας ώχρας. Αποδίδεται ως γέρων με μακρύ, οξύληκτο γένι και ψαρά μαλλιά. Φορεί βαθυπόρφυρο φαιλόνιο και λευκό ωμοφόριο, διακοσμημένο με μεγάλους μαύρους σταυρούς. Με το δεξί του χέρι ευλογεί, ενώ με το αριστερό, καλυμμένο από το ωμοφόριο, κρατεί κλειστό, λιθοκόσμητο και μαργαριτοποίκιλτο κώδικα Ευαγγελίου, με μαύρα δεσίματα. Πολύτιμοι λίθοι και μαργαριτάρια κοσμούν επίσης το επιμανίκιo, ορατό στο δεξί του χέρι.

Το μεγάλο φωτοστέφανο, που περιβάλλει το πρόσωπο του αγίου, στο χρώμα του βάθους της εικόνας, περιγράφεται με λεπτή κόκκινη γραμμή. Δεξιά και αριστερά, με κόκκινα, επίσης, γράμματα, η επιγραφή: Ο/ Α/Γ/Ι/Ο/C – ΒΛΑ/CΙΟ/C.

 Το σώμα του αγίου αποδίδεται ευρύ, με ριχτούς ώμους, αρκετά μεγάλο σε σχέση με το  πρόσωπο. Το ύφος του είναι αυστηρό, ενώ τα μάτια, στραμμένα ελαφρά προς τα δεξιά, προσδίδουν στο βλέμμα ένταση και ζωντάνια. Δυσανάλογα μεγάλη είναι και η παλάμη του χεριού που ευλογεί με ένωση του αντίχειρα με τον παράμεσο και τον μικρό.

Η εικόνα έχει απωλέσει τμήματα του αυτόξυλου πλαισίου της – διακοσμημένο στις παρυφές με κόκκινη ταινία- καθώς και τμήματα της ζωγραφικής επιφάνειας. Προέρχεται από τον ναό του Χριστού Παντοκράτορος, στην οδό Μητροπόλεως στη Βέροια. Πιθανότατα ωστόσο, να ανήκε στον ναό του Αγίου Βλασίου, στη συνοικία της Κυριώτισσας και να αποτελούσε τη λατρευτική του εικόνα.

Ο ναός του Αγίου Βλασίου κτίστηκε στις αρχές του 14ου αι., στα χρόνια των Παλαιολόγων. Αρχικά ήταν μονόχωρος με τρίπλευρη αψίδα στον ανατολικό τοίχο. Περί τα μέσα του ίδιου αιώνα προστέθηκε στοά στη νότια πλευρά, ενώ κατά τον 16ο αι., περίστωο,  κατά μήκος της βόρειας, δυτικής και νότιας πλευράς. Στο εσωτερικό του διατηρούνται εξαιρετικές τοιχογραφίες, οι οποίες ανάγονται σε δύο φάσεις του 14ου αι., στον 16ο και τον 18ο αι.

Από τη ζωγραφική φάση των αρχών του 14ουαι., ξεχωρίζει η ευμεγέθης-επιβλητική παράσταση του Αγίου Βλασίου στο νότιο τοίχο του αρχικού ναού, δίπλα στο ιερό, σε θέση, όπου συνηθιζόταν να απεικονίζεται ο τιμώμενος άγιος ή το γεγονός, στο οποίο ήταν αφιερωμένος ο ναός, όπως διαπιστώνεται και από άλλα μνημεία της Μακεδονίας.

Εικονογραφικά, όπως και στην ξύλινη φορητή εικόνα της συλλογής του μουσείου, ο Άγιος Βλάσιος παριστάνεται στον τύπο του ημίσωμου, μετωπικού ιεράρχη, ενδεδυμένου με μονόχρωμο φαιλόνιο και ωμοφόριο διακοσμημένο με σταυρούς.  

Στην τοιχογραφία του ναού, ο άγιος προβάλλει σε δίζωνο βάθος και απεικονίζεται με λευκά μαλλιά και ομοιόχρωμη, πλούσια γενειάδα. Έχει υψωμένο το δεξί του χέρι μπροστά από το στήθος, σε χειρονομία ευλογίας, ενώ στο αριστερό κρατεί κλειστό, ποικιλμένο κώδικα Ευαγγελίου. Το πρόσωπό του περιβάλλεται από μεγάλο φωτοστέφανο, σε χρώμα ζεστής ώχρας. Δεξιά και αριστερά, με κεφαλαία υπόλευκα γράμματα, η επιγραφή: Ο Α/ΓΙΟC – ΒΛΑCIOC. 

Η μνήμη του Αγίου Βλασίου, επισκόπου Σεβαστείας, ιερομάρτυρος και θαυματουργού αγίου, τιμάται στις 11 Φεβρουαρίου.

---

Βιβλιογραφία

Κίσσας, Σ. & Μαυροπούλου-Τσιούμη, Χ. 1991. Έκθεση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Εικόνων Βέροιας, Βέροια

Παπαζώτος, Θ., 1995. Βυζαντινές Εικόνες της Βέροιας, Εκδόσεις “Ακρίτας”

Παπαζώτος, Θ., 1994. Η Βέροια και οι ναοί της (11ος-18ος αι.). Ιστορική και αρχαιολογική σπουδή των μνημείων της πόλης, Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων, Αθήνα.