NEA

---

Είδος: Αποτοιχισμένη τοιχογραφία
Προέλευση: Κατεδαφισμένος ναός Αγία Φωτίδας
Διαστάσεις: 2,30 x 1,34 μ.
Ύλη: Κονίαμα, χρωστικές
Χρονολόγηση: περί το 1400
Θέση: Ενότητα «Λατρεία», 3ος όροφος

Η σκηνή εκτυλίσσεται μπροστά από τα τείχη της Ιερουσαλήμ. Στο κέντρο δεσπόζει ο Σταυρός με τη μορφή του Εσταυρωμένου Χριστού. Το καμπυλωμένο σώμα και η κεφαλή Του, που γέρνει προς το δεξιό ώμο με τα μάτια κλειστά, δηλώνουν ότι έχει ήδη παραδώσει το πνεύμα Του: «καὶ κλίνας τὴν κεφαλὴν παρέδωκε τὸ πνεῦμα» (Ιω. ιθ΄ 30).

Επάνω από την οριζόντια κεραία του Σταυρού, εκατέρωθεν της φωτοστεφανωμένης κεφαλής, αναγράφεται το συμπίλημα  «I(ΗCOY)C X(ΡΙCTO)C». Χαμηλότερα, στο ύψος της λοχγισθείσας δεξιάς πλευράς Του, το αίμα και το ύδωρ που ρέουν από αυτήν συλλέγονται σε Άγιο Ποτήριο.

Στην απόληξη της κάθετης κεραίας, πινακίδα φέρει την επιγραφή Ο ΒΑCIΛΕ (ΥC) THC ΔΟ/Ξ (ΗC). Εκατέρωθεν αυτής, στον ουρανό, εικονίζονται με ανθρώπινα πρόσωπα τα κοσμικά σύμβολα, ο Ήλιος και η Σελήνη.

Αριστερά από τον Σταυρό, η Παναγία, επικεφαλής ομίλου γυναικών. Η Θεομήτωρ με λυτά μαλλιά – όπως και οι υπόλοιπες γυναίκες, ως ένδειξη συγκρατημένου θρήνου –  ατενίζει περίλυπη τον νεκρό Υιό Της, τείνοντας προς Αυτόν το δεξί της χέρι, που προβάλλει από το τυλιγμένο σφικτά στο σώμα της μαφόριο. Πίσω από τον όμιλο γυναικών, ο στρατιώτης  που λόγχισε τον Χριστό: «ἀλλ’ εἷς τῶν στρατιωτῶν λόγχῃ αὐτοῦ τὴν πλευρὰν ἔνυξε, καὶ εὐθέως ἐξῆλθεν αἷμα καὶ ὕδωρ.» (Ιω. ιθ΄34).

Δεξιά από τον Σταυρό, ο αγαπημένος μαθητής του Χριστού, ο Ιωάννης. Στέκεται θλιμμένος, με σκυμμένο το κεφάλι, το οποίο στηρίζει με το δεξί του χέρι, ενώ με το αριστερό, υψωμένο μπροστά στο στήθος, δείχνει προς τον Εσταυρωμένο. Δίπλα του, ο εκατόνταρχος Λογγίνος δείχνει επίσης προς τον Χριστό και ομολογεί: «ἀληθῶς ὁ ἄνθρωπος οὗτος υἱὸς ἦν Θεοῦ» (Μαρκ. ιε΄39).

Η αποτοιχισμένη τοιχογραφία προέρχεται από τον βυζαντινό ναό της Αγίας Φωτίδας, τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με ζωγραφικό διάκοσμο δύο φάσεων (περί το 1400 και μέσα 17ου αιώνα). Η Αγία Φωτίδα ανήκε στην ενορία του Αγίου Ιωάννη (Ελεήμονος) στη Βέροια και βρισκόταν στη συμβολή περίπου των σημερινών οδών Μητροπόλεως, Βενιζέλου και Εληάς. Το 1939 για τις ανάγκες διάνοιξης του δρόμου που οδηγούσε προς το πάρκο της Εληάς, και δεδομένης της ετοιμορροπίας του κτίσματος του ναού, αποφασίστηκε η κατεδάφισή του, υπό τον όρο της απόσπασης και διάσωσης του τοιχογραφικού του διακόσμου.

Το έκθεμα παρουσιάζεται στην ενότητα «Λατρεία»,  στον τρίτο όροφο του μουσείου.

---

Βιβλιογραφία

Αλεξιάδης, Γ., 1984. Βεροιώτικες Αράδες (Ιστορικά σημειώματα), Βέροια.

Μακαρόνας,  Χ.Ι., 1940. Χρονικά Αρχαιολογικά, Μακεδονικά τ.1, σ.463-496 (483-484).

Παπαζώτος, Θ., 1994. Η Βέροια και οι ναοί της (11ος-18ος αι.). Ιστορική και αρχαιολογική σπουδή των μνημείων της πόλης, Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων, Αθήνα.

Τσιγαρίδας, Ν.Ε., 1999. Τοιχογραφίες της περιόδου των Παλαιολόγων σε ναούς της Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Π. Πουρνάρα.

Τσιλιπάκου, Ν., 1997. Οι ‘’άτυχες’’ βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες της Βέροιας και της περιοχής της, στο Τσιλιπάκου, Ν. (επιστ. επιμ.), Βέροια Βυζαντινή Πόλη, Α΄ τόμος, Μνημειακή Ζωγραφική, Βέροια, Έκδοση της Δημοτικής Επιχείρησης Πολιτισμού Βέροιας, σ.99-109 (101-102).

Χιονίδης, Γ., 1970. Ιστορία της Βέροιας: της πόλεως και της περιοχής της, τόμος Β΄, Θεσσαλονίκη 1970.